Maandag 1 december
2025 om
20.00 uur
Cultuurcentrum Hasselt - kleine schouwburg
Toegang: 5,00 euro
Gij zijt elkaars broeder
broederlijke verantwoordelijkheid als kern van solidariteit
Els Hertogen
Wie is Els Hertogen?
Van kindsbeen af is Els actief rond onrecht en ongelijkheid en een pleitbezorgster van internationale solidariteit. Sociaal engagement kreeg Els van thuis uit mee: haar ouders waren maatschappelijk heel betrokken, ook bij de 11.11.11-afdeling in haar geboorteplaats Hasselt. Als kind ging Els al mee van deur tot deur. Of ze trokken naar Brussel om te betogen tegen kernwapens. Van haar grootvader kreeg ze mee dat het ieders plicht is om onrecht te zien én ernaar te handelen. Dat deed ze dan ook toen ze elf jaar was en de Golfoorlog op televisie zag uitbreken.
Els studeerde Politieke Wetenschappen aan de KU Leuven, waar ze zich specialiseerde in Internationale Betrekkingen. Na haar studies startte ze als onderzoeker aan het HIVA-Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving aan de KU Leuven. Later deed ze academisch onderzoek bij UAntwerpen over het belang van een krachtig lokaal middenveld, zowel in Vlaanderen als wereldwijd.
In 2019 werd Els algemeen directeur van 11.11.11. Op dat moment had ze al 12 jaar ervaring in de organisatie, waarvan 7 jaar in leidinggevende functies. Mensen verbinden rond inspirerende ideeën en impact hebben op beleid vormen de rode draad in haar werk bij 11.11.11. Ze ontmoette talloze vrijwilligers, stond mee aan de wieg van bekende campagnes en lobbyde bij politici voor meer internationale solidariteit.
In 2021 schreef ze haar eerste boek 'Van liefdadig naar Rechtvaardig' en in 2024 stond ze mee aan de wieg van de iconische ‘505 – Concerten voor Menselijkheid’ die voor de verkiezingen meer dan 70.000 mensen verenigden – offline én online.
7 Bijbelse vragen aan Els Hertogen:
Oorlog en pijn gaan ooit weer over
Interview met Lieve Wouters voor Otheo
Els Hertogen is niet gelovig opgevoed, maar als jongere had ze wel een bijbel op haar nachtkastje liggen. Een van haar inspiratiebronnen is Cardijn.
Het regeerakkoord van De Wever I oogt niet bemoedigend voor onze ngo's, vertegenwoordigd in koepelorganisatie 11.11.11. Nog voor de beslissing van 25% besparingen in ontwikkelingssamenwerking in concrete maatregelen gegoten is, deed George Louis Bouchez er nog een schep bovenop in een interview: 'Onze ontwikkelingssamenwerking is gewoon een slecht christelijk geweten: we zijn in het verleden gemeen geweest voor je, nu gaan we je geld geven om ons geweten af te kopen.' Voor hem mag Belgiës bijdrage in ontwikkelingssamenwerking naar nul.
Els Hertogen houdt het hoofd koel en het hart warm. Lees haar 7 Bijbelse vragen.
Vraag 1 Waarover praat je veel? (Lucas 24,17)
Ik zou kunnen zeggen: de besparingen in ontwikkelingssamenwerking. Maar wat me echt bezighoudt, gaat dieper. Het is de taal waarin we praten over andere mensen, alsof ze niet evenzeer mens zijn als wijzelf. Neem nu de beslissing van president Trump over het schrappen van de budgetten van USAID. De impact daarvan op mensen in ontwikkelingslanden en oorlogsgebieden is enorm, maar in zijn taalgebruik gaat het louter om cijfers.
Ik denk ook aan het gebrek aan respect voor de planeet, terwijl ze toch zo’n ongelooflijk cadeau is – wie of wat haar ons ook gegeven heeft. Het referentiekader waarmee ik ben opgegroeid, dat van de universele verklaring van de mensenrechten, wordt flagrant met de voeten getreden.
Vraag 2 Waarom twijfel je? (Matteüs 14,31)
De gedachte dat de geschiedenis zich herhaalt, kan me heel onzeker maken. Als ik het nieuwe fascisme in de Verenigde Staten en elders zie, dan denk ik: ‘Allez, dat hebben we toch al gehad!’ Waarom zien de kiezers dat niet? Waarom altijd opnieuw die cyclus van geweld? Op zo’n momenten voel ik me maar een kleine schakel in het geheel.
Waarom altijd opnieuw die cyclus van geweld? Op zo’n momenten voel ik me maar een kleine schakel in het geheel.Maar juist dan heeft het zin om me te blijven engageren en de beweging van solidariteit gaande te houden. Ooit wordt ze weer groter. Dat is ook wat ik mijn drie dochters probeer mee te geven in de kleine zorgen en vreugdes: geniet van het goede, want het blijft niet duren. Geef niet op bij pijn of pech, want ook dat gaat over. Door hun emoties te oefenen, zullen ze hopelijk sterk staan als het nodig is.
Vraag 3 Waar is je geloof? (Lucas 8,25)
Als jongere had ik een bijbel op mijn nachtkastje liggen. Ik vond dat heel interessant en was gefascineerd door de figuur van Maria. Toch was eigenlijk alleen onze grootmoeder gelovig en kerkelijk. Ze was heel actief in de christelijke arbeidersbeweging en die gedrevenheid heb ik wel meegekregen via mijn vader. Van jongs af aan was ik al vrijwilliger bij 11.11.11, lang voor ik directeur werd. Cardijns methode van zien-oordelen-handelen is tot op vandaag mijn adagium.
Verder geloof ik sterk in de mens. Dat geloof wordt gevoed door mensen die elke dag tonen wat onze samenleving zou kunnen zijn. Oké, de donkere kant bestaat ook, maar denk je niet dat de wereld er nog veel anders zou uitzien als we allemaal van nature slecht waren?
Vraag 4 Waarvoor ben je bang? (Matteüs 8,26)
Ik ben niet zo snel bang, maar als ik doordenk op de bedreigingen vandaag in de wereld, dan is mijn diepste angst toch dat ik mijn kinderen niet zo’n mooie toekomst kan geven als ik zelf had op die leeftijd. Stel dat er hier oorlog komt. Zou het kunnen dat ze als vrouw in een minderwaardige rol terechtkomen? Dat hen geweld wordt aangedaan? Als ik eraan denk hoeveel mensenlevens nu al verloren gaan door oorlog, zonder dat de internationale gemeenschap ingrijpt. Waar gaat dat naartoe? Maar die angst is toch vooral weer een drijfveer.
Vraag 5 Hoe kan iemand opnieuw geboren worden? (Johannes 3,4)
Zolang je nieuwsgierig blijft, kan je opnieuw geboren worden. Ik hoop dat ik tot op mijn laatste dag verrast kan zijn door nieuwe inzichten.
De liefde voor onze hond deed voor mij een heel nieuwe wereld opengaan. Ik wist niet dat je zoveel liefde kon voelen voor een dier.Ik denk aan de liefde voor onze hond. Dat je zo van een dier kon houden, dat wist ik niet. En dan besef ik dat er nog zoveel liefde te ontdekken valt. Of mijn oudste dochter die me doet inzien dat ik de moederrol stilaan mag verruilen voor een mens-tot-mens-rol. Ik leer tegenwoordig meer van haar dan omgekeerd.
Vraag 6 Waarover maak je je zorgen? (Johannes 21,22)
De aangekondigde besparingen in ontwikkelingssamenwerking, al maken ze me vooral strijdvaardig om te zoeken naar nieuwe strategieën om onze doelen toch te halen. We weten nog niet wat het zal betekenen voor 11.11.11, maar het kan niet anders dan dat 25% besparingen een serieuze impact zullen hebben.
Ik denk dan aan Passy in Oost-Congo, een ongelooflijk dappere vrouw, die een organisatie oprichtte om andere vrouwen in vluchtelingenkampen te beschermen. Ze zit nu vast in Goma. De M23-rebellen stonden al aan haar deur. Gelukkig was ze er niet… Als onze regering niet meer wil samenwerken met instabiele regio’s, dan kunnen we Passy misschien niet meer ondersteunen. Dat zou ik verschrikkelijk vinden.
In de vermindering van de fiscale aftrekbaarheid van giften zie ik bovendien een niet mis te verstaan signaal naar het middenveld, dat men liever minder sterk ziet bijdragen aan de samenleving. Dat weefsel ondermijnen, zal als een boemerang in ons gezicht terugkomen.
Vraag 7 Wie zijn jouw broeders en zusters? (Matteüs 12,48)
De hele mensenfamilie. Om dat waar te maken, moeten we het ook aandurven om mensen erop aan te spreken als ze die familie schenden.
Vijf jaar directeur van 11.11.11.
“We halen geen geld op om het zomaar uit te delen”
Het Belang van Limburg, 15 april 2023
Interview met Caroline Vandenreyt
De Vlaming is en blijft solidair. Maar je voelt wel de verrechtsing in de maatschappij. Als je zegt dat mensenrechten universeel zijn, word je al heel snel de ‘open-grenzen-ngo’ genoemd. Niet waar”, zegt de Hasseltse Els Hertogen (43), vijf jaar directeur van zowat de bekendste organisatie voor ontwikkelingssamenwerking in Vlaanderen.
Het is ongetwijfeld de ngo met de meest bekende ‘cijfers’ van het land: 11.11.11. “Vier op de vijf Vlamingen kennen ons. Blijkt uit onderzoek. Dat is super. Maar als je dan vraagt wat we doen? Iets met het ‘zuiden’… Daarom hebben we nu gekozen voor een krachtig manifest en een nieuw logo. Want 11.11.11 is niet meer diegene die het handje uitsteekt om geld te vragen: we zijn een organisatie die opkomt voor universele mensenrechten, die strijdt tegen uitbuiting van mens en natuur. Met duidelijke, krachtige standpunten. Maar het was toch wel even spannend toen ons nieuw logo er was, want iedereen kende die zes geblokte 1-tjes. Nu zijn de eentjes veel meer tegen elkaar gezet, zodat het één grote één lijkt. Daarachter zit het idee: schouder aan schouder vormen wij één frontlinie, één grote beweging. Alle eentjes zorgen ervoor dat we blijven knokken”, zegt Els Hertogen. Sinds 2019 directeur van die zes eentjes. “Ik spreek dat niet graag uit, directeur. Ik ben maar één van de vele eentjes.”
Een van die ‘hardere’ standpunten gaat over de pushbacks, vluchtelingen die teruggestuurd worden?
“Wij zijn één van de eerste organisaties die dat heeft aangekaart, het is zelfs internationaal in de pers overgenomen. Er zijn in 2022 meer dan 225.000 pushbacks geweest aan de Europese grenzen. Dat is gewelddadig terugduwen van mensen, he. Zelfs in 77 gevallen met de dood tot gevolg. Je kan je natuurlijk de vraag stellen: wat is 11.11.11 nu met migratie bezig? Moeten ze niet bezig zijn met de verkiezingen in Congo of zo? Wel, daar zijn we ook mee bezig. Maar we zullen nooit aanvaarden dat de ene mens meer waard is dan de andere. En dat hebben we met die harde cijfers aangekaart. Maar tegelijk ook aangebracht wat België kan doen: ze worden in 2024 voorzitter van de Europese Raad en kunnen dus de pushbacks hoger op de agenda zetten. Of bijvoorbeeld voorwaarden koppelen aan subsidies, om de mensenrechten te doen respecteren. Harde cijfers dus, maar wel aan een oplossing gekoppeld. We willen echt niet de klagers en de zagers zijn.”
We zullen nooit aanvaarden dat de ene mens meer waard is dan de andere
Geen klager of zager dus. Maar wel directeur van 11.11.11. Hoe word je dat?
“Sociaal engagement heb ik van thuis meegekregen. Niet dat het erin gedramd werd, hoor. Maar mijn ouders waren heel betrokken. Ook bij 11.11.11 al in Kiewit. Als kind ging ik trouwens zelf al van deur tot deur. Of we gingen in Brussel mee betogen tegen de kernwapens. ‘Weg die bommen, potverdomme’. Heel leuk. En nadien kregen we dan een frietje. Als tiener volgde ik ook heel bewust al het nieuws. Ik weet nog goed hoe zeer ik geraakt werd door de oorlog in Irak. Dat was een van de eerste keren dat je die gerichte raketten op tv zag ontploffen en vernieling zaaien. Ik was helemaal verbouwereerd. Dit was oorlog, de dood van kinderen, moeders. Ik heb er zelfs een gedicht over geschreven, ik moet toen 12, 13 jaar zijn geweest. Maar ik moet zeggen dat ik nooit gedacht had dat ik directeur van 11.11.11 zou worden. Wel dat ik er wilde werken. Het is zo gegroeid. Ik voelde vanuit de buik dat het iets voor mij was, toen de vacature voor de opvolging van mijn voorganger er was.”
Ontwikkelingssamenwerking, de verhouding noord-zuid was altijd al een passie?
“Een van mijn eerste sollicitaties na de unief was bij 11.11.11. Toen al had ik het idee: hoe fantastisch zou dat zijn. Maar ik had nog te weinig ervaring voor de job. Ik heb dan van alles gedaan: gepoetst, nachtdiensten, achter de bar gestaan,… Uiteindelijk stootte ik op een vacature bij de KU Leuven. Ik mocht werken rond internationale solidariteit, het thema dat me inspireerde. Daar heb ik de praktijk gezien van wat ik tijdens mijn studies had geleerd. In Kenia, Bangladesh, India, Senegal… Dat was een echte eyeopener. Heel confronterend. Bijvoorbeeld alleen al wat het betekent om geen toegang tot zuiver water te hebben. Tegelijkertijd zag je daar ook de kracht van mensen, van bewegingen die het verschil proberen te maken. Terwijl je hier toch zo’n beetje nog het idee had van: het rijke noorden heeft veel geld en moet het arme zuiden gaan helpen… Want ze weten niet hoe ze het moeten doen. Zo zit het niet in mekaar, ik heb in die landen enorm veel vuur en goesting gevoeld om zelf het verschil te maken. Dat is me altijd bijgebleven en drijft me vandaag nog steeds. Ik heb dat uiteindelijk drie jaar gedaan, maar toen voelde ik dat het tijd was om zelf de handen uit de mouwen te steken.”
Op een bepaald moment heb ik ook de vraag gesteld of we niet rond het klimaat moesten gaan werken. Dat kreeg verbaasde reacties, we gingen toch niet meedoen met die hype?
En toen was er wel een plek voor jou bij 11.11.11?
“Klopt. Ik ben begonnen als beleidsmedewerker. Heel boeiend. Ik heb meegeschreven aan campagnedossiers, ben veel gaan spreken met de vrijwilligers. Op een bepaald moment heb ik ook de vraag gesteld of we niet rond het klimaat moesten gaan werken. Dat kreeg verbaasde reacties, we gingen toch niet meedoen met die hype? En wat had ontwikkelingssamenwerking te maken met klimaat? Ik ben blij dat we de keuze gemaakt hebben. En uiteraard hebben de twee met elkaar te maken. Denk maar aan de overstromingen in Bangladesh of India en al die mensen die dakloos worden.”
Intussen ben je zowat je hele volwassen leven bij de non-gouvernementele hulporganisatie?
“Ja, op twee ‘uitstappen’ na. De eerste keer was toen ik zwanger was van mijn tweede dochter. De maatschappij zal altijd aan een moeder vragen hoe ze het allemaal combineert en of dat wel haalbaar is om fulltime te blijven werken. En dan nog wel in Brussel. Een man krijgt die vraag niet, dat vind ik nog altijd niet logisch. Maar ik geef toe dat ik het ook effe pittig vond en dus ben ik in Hasselt gaan werken op de dienst inburgering. Vijf maanden heb ik dat gedaan en ik wist: neen, ik hoor thuis bij 11.11.11.”
11 is blijkbaar wel een cruciaal cijfer in jouw leven?
“(lacht). Vijf jaar geleden, na 11 jaar bij 11.11.11, ben ik inderdaad een tweede keer even gaan herbronnen. Ik ben onderzoek gaan doen aan Universiteit Antwerpen naar het Vlaams middenveld. Dat zijn eigenlijk de twee zaken die me passioneren, de kracht van en de nood aan dat middenveld en internationale solidariteit. Pas op, ik voelde me nog steeds goed bij 11.11.11, maar ik had het gevoel dat ik andere invalshoeken nodig had. Als iets vertrouwd is, heb je de neiging om ook voor vertrouwde oplossingen te gaan. En ik had het gevoel dat we vernieuwing nodig hadden.”
De maatschappij zal altijd aan een moeder vragen hoe ze het allemaal combineert en of dat wel haalbaar is om fulltime te blijven werken. Een man krijgt die vraag niet, dat vind ik nog altijd niet logisch
Na twee jaar ben je teruggekeerd naar de oude stek. Alhoewel die ‘oude stek’ doorheen de jaren ook heel wat vernieuwingen heeft ondergaan?
“We zijn heel ver van dat verhaal van het rijke noorden en arme zuiden. Als 11.11.11 zijn we onszelf heel erg in vraag gaan stellen: welk beeld willen we de wereld insturen van ontwikkelingssamenwerking en waarin moeten we onszelf misschien veranderen? Dekolonisering, noemen we het intern. Hoe kunnen we echt werk maken van internationale samenwerking op gelijke voet? We tonen sterke mensen, lokale mensen, mensen die het zelf aanpakken. Het zijn ook die changemakers met wie wij partnerschappen afsluiten. Maar in België blijft het onze taak om op de deuren te kloppen van politici, om te zorgen voor bewustwording. Bijvoorbeeld rond het bijsturen van ons klimaatbeleid of wel doen kijken naar de mensenrechten als het gaat over migratie. We zijn niet zomaar iemand die geld ophaalt en het uitdeelt in het buitenland.”
Maar het geld blijft nodig. Merken jullie daar een verschil in, is er meer of minder solidariteit?
“We hadden verwacht dat corona toch wel voor een serieuze daling zou zorgen. Maar we hebben verrassend goed standgehouden. Onze vrijwilligers halen normaal 1,2 miljoen euro op, met deur-aan-deur, of een pannenkoekenbak, of… Dat kon natuurlijk niet tijdens corona. Maar wat opviel: we kregen opeens veel vrije giften op de rekening gestort. Mensen zijn echt nog wel begaan. Ok, ik heb die vrijwilliger niet gezien, dus ik stort gewoon. Na de energiecrisis hebben we wel een lichte knik gehad. Zo’n 200.000 à 300.000 euro toch. Maar het is superbegrijpelijk. Ik blijf overtuigd: de Vlaming is nog altijd internationaal solidair.”
Welke landen worden volgens 11.11.11 de komende jaren een uitdaging?
“Als je gaat kijken naar de landen waar de mensenrechten geschonden worden, is het ongelooflijk wat er in Syrië gebeurt. En zo veel dichterbij dan we denken. Ook Palestina. Dat zijn regio’s waar we als 11.11.11 nog meer aan het samenwerken zijn. Want er komen daar zoveel problemen samen. Zelfs de klimaatcrisis: denk maar aan de droogte, de druk op landbouw,… En daarnaast blijvend: Afrika. De manier waarop nog steeds op onrechtmatige manier grondstoffen wordt ontgonnen, die uitbuiting die er nog steeds is. Al is het geen kolonialisme meer.”
We zijn niet zomaar iemand die geld ophaalt en het uitdeelt in het buitenlandNooit gedacht aan een andere naam, na een nieuw logo?
“Dat is heel even op tafel gekomen. Maar als vier op de vijf Vlamingen ons kennen, zou dat geen slimme zet zijn geweest.”
Je hebt drie dochters, zit dat engagement er ook in?
“Ja, maar elk op hun eigen manier. Heel mooi om te zien. De oudste is bezig met vrouwenrechten, de tweede dochter met de klimaatproblematiek en bij de jongste heb ik onlangs bordjes gevonden met ‘neen, tegen racisme’. In haar hoofd was ze een eigen manifestatie aan het organiseren. Maar dus allemaal geëngageerd. Alleen heeft er nog geen van hen een gedicht geschreven over de oorlog… . (lacht) En ja, natuurlijk gaan ze mee van deur-tot-deur.”
Je bent dagelijks met de grote wereldproblemen bezig. Hoe kan je dat loslaten?
“Bewegen, sporten, dat vind ik belangrijk. Niet ambitieus wel. (lacht) En mensen. Ik merk dat tijd hebben voor mijn man en dochters, voor vrienden, dat ontspant me. Of gewoon wandelen in de natuur, dat er niets in mijn hoofd moet binnenkomen. Want inderdaad, de cijfers zijn soms heftig. Weet je wat me onlangs heel erg heeft ontspannen: een kienavond. Dan slaap ik goed en word ik wakker met een glimlach.”